Açık Rıza ve Onam Süreçleri
MostHelt açık rıza, aydınlatma ve klinik/tıbbi onam süreçlerinin ayrımı ve sistem yaklaşımı.
1. Aydınlatma
Kişiye hangi verilerin hangi amaçlarla, hangi hukuki sebeple işlendiği ve haklarının neler olduğu açıklanır. Aydınlatma, açık rızadan bağımsız bir yükümlülüktür.
2. Açık rıza
İşleme faaliyetinin başka bir hukuki sebebe dayandırılamadığı ve mevzuatın açık rıza gerektirdiği durumlarda, belirli konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza alınır. Rıza metni hizmetin zorunlu koşulu gibi sunulmamalıdır; hukuki sebep süreç bazında değerlendirilmelidir.
3. Tıbbi / klinik onam
Uygulama veya tedavi öncesinde işlem, fayda, risk, alternatifler ve gerekli klinik açıklamalar sağlık profesyoneli tarafından danışana sunulur. İlgili mevzuata göre yazılı veya elektronik kayıt gerektiren durumlarda uygun belge saklanır.
4. MostHelt içindeki süreç
- Belge türleri birbirinden ayrı şablonlar olarak yönetilebilir.
- Danışan tarafından doldurulan belgeler yetkili sekreterya/klinik alanına düşürülebilir.
- PDF çıktısı ve ıslak imza gerektiren süreçler için yazdırılabilir düzen kullanılabilir.
- Belgenin sürümü, tarih bilgisi ve ilişkili danışan/işlem kaydı tutulabilir.
5. Geri alma ve güncelleme
Açık rızanın geri alınması, geri alma sonrasındaki işleme faaliyetleri açısından değerlendirilir. Tıbbi kayıtların saklama yükümlülükleri gibi yasal zorunluluklar ayrıca uygulanabilir.
6. Aydınlatma ile açık rıza arasındaki fark
| Konu | Aydınlatma | Açık rıza | Tıbbi / klinik onam |
|---|---|---|---|
| Amaç | Veri işleme hakkında bilgi vermek | Belirli bir veri işleme faaliyetine özgür iradeyle izin almak | Sağlık hizmetinin/işlemin uygulanmasına ilişkin bilgilendirilmiş onay |
| Zorunluluk | Veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğüdür | Yalnızca ilgili veri işlemenin açık rıza gerektirdiği durumlarda | Sağlık hizmeti ve mevzuatın niteliğine göre |
| Geri alma | Geri alınmaz; bilgi verme yükümlülüğüdür | İleriye etkili olarak geri alınabilir | Sağlık hizmeti başlamadan/işlem aşamasında ilgili tıbbi kurallara göre değerlendirilir |
| Kayıt | Metin sürümü ve bilgilendirme kanıtı | Rıza beyanı, tarih, kapsam ve sürüm | Onam belgesi, işlem, tarih, profesyonel ve gerekli imza kayıtları |
7. Açık rızanın geçerlilik ilkeleri
- Belirli bir konuya ilişkin olmalıdır.
- Yeterli bilgilendirmeye dayanmalıdır.
- Özgür iradeyle verilmelidir; hizmetin zorunlu olmayan bir veri işleme faaliyetine bağlanması kural olarak doğru değildir.
- Genel ve belirsiz “her türlü verimi işleyebilirsiniz” beyanları yerine amaç ve kapsam açıkça belirtilmelidir.
8. Sağlık verileri
Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Açık rıza, sağlık verisinin her durumda tek hukuki sebebi değildir; somut sağlık hizmeti ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde KVKK m.6 kapsamında uygun işleme şartı ayrıca değerlendirilmelidir. MostHelt, klinik veya profesyonelin hangi hukuki sebebi kullanması gerektiğine tek başına karar vermez.
9. Dijital form ve kayıt
MostHelt üzerinden verilen rıza/onam kayıtlarında belge sürümü, tarih/saat, ilişkili kullanıcı veya danışan kaydı ve teknik işlem izi tutulabilir. Islak imza veya özel şekil şartının zorunlu olduğu işlemlerde yalnızca dijital kutucuk işaretlenmesi yeterli kabul edilmemelidir.
10. 18 yaş altı ve kanuni temsil
Çocuk veya kısıtlı kişi adına rıza/onam süreçlerinde veli, vasi veya kanuni temsil yetkisi ile sağlık mevzuatındaki özel düzenlemeler dikkate alınmalıdır. Yaşa ve işlemin niteliğine göre çocuğun bilgilendirilmesi de ayrıca gerekebilir.
11. Metin sürümü ve kanıt yönetimi
Bir aydınlatma, açık rıza veya onam metni güncellendiğinde eski sürümün hangi tarihler arasında kullanıldığı izlenebilir olmalıdır. İlgili danışanın hangi metni gördüğü ve hangi beyanı verdiği mümkün olduğu ölçüde kayıt altına alınmalıdır.
12. Rızanın geri alınması
Açık rızanın geri alınması, geri alma tarihinden sonraki rızaya dayalı işleme faaliyetleri bakımından değerlendirilir. Geri alma öncesinde hukuka uygun yapılmış işlemler veya başka hukuki sebeple saklanması gereken kayıtlar otomatik olarak geçersiz hale gelmez.
13. Klinik / profesyonel sorumluluğu
Sağlık profesyoneli veya klinik, hangi işlem için hangi belgenin gerekli olduğunu ve metnin mevzuata uygunluğunu kendi faaliyet alanına göre değerlendirmekle sorumludur. MostHelt belge oluşturma, saklama ve iş akışı altyapısı sağlar; hukuki/klinik metnin doğruluğu için gerektiğinde uzman hukuk ve meslek danışmanlığı alınmalıdır.
14. Kayıtların erişimi ve güvenliği
Rıza ve onam kayıtlarına erişim, ilgili klinik/sağlık profesyoneli ve görevli personelin yetkileriyle sınırlandırılmalıdır. Kayıtlar üzerinde yapılan önemli değişikliklerin izlenebilir olması ve belgenin bütünlüğünün korunması hedeflenir.
15. İletişim ve başvuru
MostHelt’in kendi veri sorumlusu olduğu açık rıza işlemleri hakkında kvkk@mosthelt.com adresine başvurabilirsiniz. Sağlık hizmetine ilişkin tıbbi/klinik onam süreci için öncelikle hizmet aldığınız profesyonel veya kliniğe başvurmanız gerekir.